روشنایی

بيست درصد جمعیت پاکستان و نزدیک به ۳۵ میلیون تن از ساکنان پاکستان را شیعیان تشکیل می دهند. اما در یک سال اخیر شاهد افزایش خشونت، ترور و کشتارهایی بر ضد شیعیان این کشور بوده ایم. در ماههای گذشته هم با وقوع انفجارهایی در شهر کویته مرکز ایالت «بلوچستان» پاکستان، صدها تن کشته و زخمی شدند و لشکر جهنگوی نیز آن را به عهده گرفت. وزیر کشور پاکستان اعلام کرده كه ۸۰ درصد اقدامات تروریستی و عملیات‌های فرقه‌ای در مناطق مختلف پاکستان توسط عناصر افراط‌گرا و تندروی گروه "لشکر جهنگوی" انجام می‌شود. حزب مردم هم اعلام کرده است که وضعیت امنیتی ایالات از جمله ایالت بلوچستان را بهبود خواهد بخشید. اما به نظر مي‌رسد نهادهای سیاسی پاکستان بدون همکاری ارتش و سایر نیروهای اطلاعاتی و امنیتی، امکان کنترل اوضاع را ندارند. هرچند راجا پرویز اشرف نخست وزیر پاکستان دستور اقدام فوری و عملیات علیه گروه های تروریستی در شهر کویته مرکز ایالت بلوچستان را صادر کرد و رحمان ملک وزیر کشور اعلام کرده در حال حاضر بسیاری از عناصر کلیدی و برخی سرکرده‌های این گروه‌ها شکست خورده و در نقاط مختلف پاکستان متواری هستند. اما واقعيت اينست لشکر جهنگوی به عنوان یک گروه شبه نظامی فرقه‌ای، نه تنها از طرف سازمان اطلاعات پاکستان (ISI) کشور ایجاد شده است بلكه بیشترفعالیت‌های تروریستی و حملات انتحاری آن بر عليه مردم اهل تشیع می‌باشد.
 

هرچند راجا پرویز اشرف نخست وزیر پاکستان با پذیرش درخواست شیعیان این کشور مبنی بر مقابله با اقدامات تروریستی در ایالت بلوچستان، به مدت دو ماه دستور اجرای نظام فرمانداری را در این ایالت صادر کرد و نیروهای سپاه مرزی پاکستان با دستور مستقیم فرماندهی ارتش در بلوچستان اوضاع امنیتی این ایالت به ویژه شهر کویته را تحت نظر گرفتند و "ملک اسحاق" رهبر لشکر جهنگوی، را دستگیر و عملیات بر ضد این گروه تندرو را آغاز کرده است؛ اما دولت پاکستان  نتوانسته است جلو كشتار شيعيان را گرفته و همچنان به سبب نشان ندادن واکنش مناسب به كشتار شيعيان، مورد انتقادهای شدید است. انفجار مرگبار یکشنبه 13 اسفند 91  كراچي در منطقه شیعه نشین "عباس تاون" در نزدیکی یک مسجد متعلق به شیعیان در زمان خروج نمازگزاران منجر به جان باختن 48 نفر و مجروح شدن حداقل 150 تن شد. در پی این انفجار تعداد زیادی از خودروهای نزدیک محل، بیش از ۱۵۰ مغازه و یک ساختمان دیگر به آتش کشیده شد.

برای دولت پاکستان، ملک اسحاق به عنوان طالبان خوب طبقه‌‌‌بندی می‌شود، زیرا گروه وی به ارتش پاکستان حمله نمی‌کند و آماده‌ است دستور کار ملی و منطقه‌ای ارتش را پیاده کند؛ این در نقطه مقابل گروه «تحریک طالبان پاکستان» است که به اهداف دولتی حمله می‌کنند.  افزون بر این، دادگاه‌ها نیز به سبب نشان ندادن واکنش مناسب، مورد انتقاد هستند. در حالی که شماری از قضات، وکلا و خانواده‌های آنان نیز از سوی گروه‌های شبه نظامی مورد تهدید قرار می‌گیرند. البته در موارد مرتبط با اسحاق، بسیاری از شاهدان پیش از رسیدن به دادگاه به قتل می‌رسند. از این بالا‌تر آن که استانداری پنجاب، متهم است که در دوره زندانی بودن اسحاق، به خانواده وی کمک مالی می‌کرده تا جلوی انجام حملات در این استان را بگیرد.

 اما به هر روی، روند‌ها حاکی از آن است که گروه‌هایی چون لشکر جهنگوی، در اتحاد با دیگر گروه‌ها اندک اندک حمله به منافع دولتی را نیز مورد توجه قرار می‌دهند. در این میان و در شرایطی که زمان خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان نزدیک شده و حملات طالبان به مراکز حساس نظامی پاکستان افزایش می‌یابد، اعتماد مردم به دولت و نهادهای نظامی آن کاهش می‌یابد و این امر چالشی را هم برای مردم و هم دولت به همراه خواهد داشت.

 بنابراین حملات اخیر علیه شیعیان در پاکستان تا حدودی اعتبار حزب مردم در بین شیعیان را دچار خدشه کرده است ولی از طرف دیگر دولت سعی کرده با اتخاذ اقداماتی از جمله اعلام نظام فرمانداری در ایالت بلوچستان و استفاده از ارتش تا حدودی خشونت و ترور علیه شیعیان را کنترل نماید در انتخابات آینده این مساله که احزاب مختلف چه مواضعی در قبال این مساله اتخاذ خواهند کرد در آرای شیعیان تاثیر گذار است. براي فهم اينكه چرا شيعيان پاكستان توسط لشكر جهنگوي مورد ترور و انتحار قرار مي‌گيرند، نگاه اين جريان افراطي به شيعيان پاكستان را مرد تحليل  و بررسي قرار مي‌دهيم.

تحليل و ارزيابي
به هر حال در یک سال اخیر بر شدت حملات تروریستی و گاه جمعی و هدفمند علیه شیعیان افزوده شده است. جمعیت پاکستان از گروهها و فرقه های گوناگون تشکیل شده است و درگیری‌های فرقه‌ای و مذهبی در این کشور سابقه‌ای دیرینه دارد. اما واقعيت اينست كه لشکر جهنگوی از طرف سازمان استخبارات پاکستان (ISI) در این کشور ایجاد شده است و بیشترفعالیت‌های تروریستی و حملات انتحاری آن به جان مردم اهل تشیع می باشد.

لشکر جهنگوی یک گروهک تروریستی در کشور پاکستان و فرا تر از آن در کشورهای هند و افغانستان است از سوی سازمان استخباراتی پاکستان حمایت می‌شود. این لشکر در حملات تروریستی که دو سال قبل در شهر بمبئی هندوستان به وقوع پیوست نیز دست داشت  و در افغانستان برای چندمين بار است که شیعیان این کشور را مورد شدیدترین حملات تروریستی انتحاری طي چند هفته اخير قرار داده است. البته به نظر مي‌رسد در انفجارات كراچي، گروه قاری سعید نقش زيادي داشت. اين گروه متشکل از 14 تروریست گروه غیر قانونی لشکر جهنگوی (شاخه نظامی سپاه صحابه) است که تا کنون شیعیان زیادی را در نواحی مختلف کراچی به قتل رسانده است. این مساله عاملی است که دشمنان خارجی از آن استفاده کرده و برای دستیابی به اهداف خود مزدورانی را به خدمت می‌گیرند. در مورد علت این ترور و کشتارها علیه شیعیان پاکستان بايد گفت كه ترور و کشتار علیه شیعیان، در دهه اخیر با تشدید فعالیت گروههای تروریستی این ترورها افزایش یافته است.

 لشکر جهنگوی به عنوان بازوی نظامی سپاه صحابه از طرف کشورهای عربی تغذیه می شود و شیعیان را هدف ترورهای خود قرار می‌دهند. با ناامنی پاکستان محیط برای هرگونه اقدامات و توطئه‌های مورد نظر آنان آماده می شود. در اين ميان نقش گروه‌ها و کشورهای خارجی در خشونت‌های پاکستان و کشتار هدفمند شیعیان و افزایش اختلافات مذهبی نبايد انكار كرد. اما در مورد تحليل كشتار شعيان پاكستان بايد گفت:

-‌ البته بخشي از ناامني‌ها و خشونت عليه شيعيان به اين برمي‌گردد كه تحریک پشتون طالبان، «لشکر آزادی بخش بلوچ» و لشکر جهنگوی با یکدیگر متحد شده‌اند و تفکر طالبانی در بلوچستان رشد چشمگیری را نشان می‌دهد. به نظر مي‌رسد علت ناامنی در بلوچستان اتحاد پیروان طالبانیسم با یکدیگر است. منطقه «ژوب» در بلوچستان تحت تسلط تحریک پشتون‌ها و طالبان قرار دارد. هدف طالبان از افزایش عملیات در منطقه ژوب زهر چشم گرفتن از رهبران قبایل حامی دولت است و این همان اتفاقی است که قبل از این در منطقه «فاتا» از مناطق قبایلی افتاد. جالب اینجاست که نه تنها مذهبیون افراطی بلکه بلوچ‌های سکولار نیز طرفدار تفکر طالبانی هستند و لشکر جهنگوی به طور منظم در حال نسل کشی قوم «هزاره» است. با توجه به اینکه طالبان توانسته‌اند با پشتون‌های مقیم بلوچستان کنار بیایند، احتمال دارد در آینده‌ای نه چندان دور طالبان بر بلوچستان سیطره پیدا کنند.
 
-‌ در اين ميان کشورهای عربی با استفاده از ضعف امنیتی پاکستان از ابتدای انقلاب اسلامی ایران با تاسیس و حمایت این گروهها، نه تنها محیط امنیتی پاکستان را با مشکل مواجه می‌سازند، بلکه از این طریق به اهداف خود در کشورهای همسایه پاکستان از جمله افغانستان و ایران و هند دست می یابند. به نظر می رسد حملات تروریستی اخیر از این رو مهم است که نشانگر دست های پشت پرده برای برهم زدن آرامش شبه قاره هند است. این منطقه به ویژه به دلیل اختلافات موجود میان پاکستان و هند همواره شاهد تنش و درگیری بوده است اما دست‌کم در ماه های اخیر کمتر شاهد این گونه درگیری‌ها بوده ایم. از این رو، انجام عملیات تروریستی برای برهم زدن آرامش منطقه از سوی گروه‌هایی صورت می گیرد که یا از بیرون از منطقه هدایت می‌شوند و یا به دلیل تفسیر رادیکال از مذهب در پی ایجاد شکاف میان مذاهب، فرقه ها و قومیت های موجود در منطقه هستند. این مساله فقط به پاکستان مربوط نیست بلکه هند نیز همواره شاهد درگیری های مذهبی، قومی و فرقه ای بوده است. این درگیری های خونین که جان بسیاری را نیز گرفته است، نه تنها تا کنون هیچ نفعی برای مذاهب، اقوام و فرقه ها نداشته بلکه بیش از پیش شکاف‌های موجود میان آنها را افزایش داده است و ضمن ایجاد جوی پلیسی و امنیتی در برخی مناطق، از امکان پیشرفت اقتصادی این مناطق نیز کاسته است زیرا یک منطقه زمانی می تواند به پیشرفت دست یابد که از امنیت حداقلی برخوردار باشد. این مساله دقیقا یکی از عوامل عمده ای است که به ویژه در عقب ماندگی اقتصادی پاکستان نقش داشته است. ثبات سیاسی و امنیت اجتماعی از جمله عوامل تاثیرگذار بر افزایش رفاه و کارآمدی دولت در کشورهای مختلف است.

-‌ هر چند زمزمه‌هايي وجود دارد كه افزايش كشتار شيعيان پاكستان، بي‌ارتباط با شكست گروه‌هاي افراطي معارض در سوريه نيست. كما اين‌كه بسياري از مخالفين مسلح در سوريه، در مراكز نظامي جريانات افراطي در مناطق قبايلي پاكستان آموزش ديده و به سوريه اعزام شده‌اند. طوري كه ستاد عملیاتی سازمان اطلاعاتی ترکیه در وزیرستان پاکستان در تاریخ 20/6/91 مصادف با 10 سپتامبر 2012 از مسیر کراچی - استانبول و با پرواز 709خطوط هوایی ترکیش ایر، تعداد 93 نفر از عناصر القاعده متشکل از اتباع سعودی، کویتی، یمنی، پاکستانی، افغان، ازبک و تعدادی از اتباع عرب مقیم در این منطقه را با یک فروند هواپیمای ایرباس به استانبول منتقل کرده است. این مسافران بلافاصله از استانبول به فرودگاه شهر هاتای ترکیه در 150 کیلومتری مرزهای سوریه برده تا اقدامات حضور آنها در مناطق داخلی سوریه را آماده کنند. ستاد عملیاتی سازمان اطلاعاتی ترکیه با هماهنگی سازمان های سیا و استخباراتی سعودی و قطر همچنان به اقدامات مداخله جویانه خود در سوریه ادامه می دهند. پس از این حادثه 11 سپتامبر، آمریکایی ها یا انگلیسی ها متوجه شدند باید آنها را به صورت غیرمستقیم تحت هدایت خود داشته باشند که این کار فراز و نشیب‌هایی داشت تا اینکه اخیراً در بحث سوریه به این نتیجه رسیدند که باید از این انرژی استفاده کنند، چطور كه از طالبان در افپاك بهره‌برداري مي‌كنند. عربستان سعودی، قطری‌ها و ترکیه نیز نه اینکه جدیداً به این فکر افتاده بلکه از ابتدای بحران سوریه از القاعده و سلفی‌های تندرو استفاده کرد و اخیراً این کار را گسترش داده و در منطقه وزیرستان شمالی ستادی را با همکاری طالبان متشکل از عناصر سلفی ترکیه، طالبان و القاعده شکل داده‌اند. اصولاً در حال حاضر غربی‌ها بخصوص انگلیسی‌ها که مرکز هدایت و مدیریت سلفی‌های جهادی در کل جهان را به دست گرفته‌اند، زمینه‌هایی را فراهم می‌کنند تا سلفی‌ها از کشورهای عربی مورد حمایت خود مثل قطر، عربستان، کویت و امارات و بخصوص سلفی‌هایی که در اروپا و آمریکا زندگی می‌کنند، برای جهاد به وزیرستان بروند.  به نظر مي‌رسد كشته شدن عناصر القاعده و طالبان بر افزايش كشتار شيعيان در پاكستان تاثير داشته است و نوعي انتقام گيري نيز تلقي مي‌شود.

به هر حال خشونت‌های فرقه‌ای در پاکستان و کشتارهای شیعیان در این کشور پیامدهایی بر حاکمیت و یکپارچگی این کشور دارد كه باعث توسعه درگیری های فرقه ای- مذهبی در سراسر پاکستان می‌شوند که امکان دارد به دنبال آن جنگ‌های تجزیه طلبانه نیز پیش آید. رحمان ملک وزیر کشور پاکستان در این خصوص شرایط نابسامان امنیتی در شهرهای کراچی و کویته را توطئه ای جهت به تعویق انداختن زمان برگزاری انتخابات سراسری در پاکستان دانسته و تاكيد كرد كه انتخابات سراسری در موعد مقرر و بدون تاخیر ( فروردین ۹۲ ) برگزار می‌شود. به هر حال شناسایی ریشه‌های اصلی تغذیه کننده این گروه‌های افراطی و قطع این کمک‌ها به علاوه آموزش و آگاهی دادن به مردم که آلت دست اینگونه افراد قرار مي‌گیرند، بايد مورد توجه و بررسي قرار گيرد، چراكه توسعه وضعیت اقتصادی و رفاه اجتماعی مردم از عوامل اساسی و موثر در مهار افراط‌گرايي و توقف این کشتارها می‌باشد.